Narasta fala doniesień o możliwym przełomie w relacjach między USA a Iranem za sprawą czternastopunktowej propozycji porozumienia. Dokument ten, wsparty przez mediatorów z Pakistanu, Kataru, Arabii Saudyjskiej, Egiptu i Turcji, ma być deeskalacyjnym krokiem w trwającym impasie między obu krajami i zakłada zawieszenie broni na 30–60 dni.
Wzmożenie napięć oraz próbę dyplomatycznego rozwiązania konfliktu obserwujemy od minionej środy. Nowa propozycja, choć nie oferuje trwałego rozwiązania, ma potencjalnie stworzyć przestrzeń dla negocjacji dotyczących pierwotnych przyczyn wojny.
Sytuacja stała się krytyczna po lutowych negocjacjach, w wyniku których Iran zaoferował Amerykanom kompromis, polegający na zamrożeniu programu nuklearnego i ograniczeniu jego wzbogacania w zamian za gospodarcze korzyści ze strony USA. Argumentując oparte na transakcyjnej polityce ustępstwa, Teheran liczył na złagodzenie amerykańskiego reżimu sankcyjnego.
Propozycje Iranu obejmowały m.in. zamrożenie programu nuklearnego na pięć lat, rozcieńczenie i międzynarodową kontrolę nad wzbogaconym uranem oraz udział w regionalnym konsorcjum energetyki jądrowej. Teheran jednak odrzucał całkowitą likwidację swoich programów wojskowych i wnosił o utrzymanie prawa do cywilnego programu nuklearnego.
Dziś widzimy nową dynamikę rozmów, które mogą doprowadzić do ogłoszenia końca wojny oraz zawieszenia amerykańskiej blokady morskiej Iranu. Iran domaga się także natychmiastowego uwolnienia zamrożonych aktywów o wartości ponad 100 mld dolarów, które miałyby wspomóc odbudowę kraju.
Punktem zapalnym pozostaje jednak kwestia Cieśniny Ormuz. Iran oczekuje, że ewentualne porozumienie uzna jego kontrolę nad tym strategicznym szlakiem, co ma odnawiać jego gotowość do zagwarantowania bezpiecznego przepływu bez pobierania opłat, dopóki nie zostanie ustanowiony nowy międzynarodowy mechanizm zarządzania.
Porozumienie, które nie zostało formalnie przyjęte, zakłada podział negocjacji na polityczno-wojskowe i nuklearne. W tej drugiej części Iran deklaruje gotowość do zawieszenia wzbogacania uranu powyżej 3,6 proc. przez dziesięć lat, jeśli otrzyma gwarancje dotyczące przysługującego mu cywilnego programu nuklearnego.
Propozycje USA, przedstawiające rozwiązanie jako próbę zmuszenia Iranu do ustępstw, napotykają opór Teheranu, który uważa, że musi dojść najpierw do zakończenia wojny, a następnie do rozmów nuklearnych. Obecna sytuacja jest delikatna i pełna niuansów, a ostateczne porozumienie zależy od gotowości obu stron do ustępstw i dialogu.
W tle tych rozmów nieustannie przewija się kwestia regionalnych sojuszów, gdzie USA poprzez przyjęcie „Deklaracji Islamabadzkiej” mogą próbować zbudować nowe blokady polityczne przeciw Iranowi. Ta próba deeskalacji jest przede wszystkim jednym ze sposobów na stworzenie stabilniejszej, choć tymczasowej konstrukcji politycznej w regionie.
Dodaj komentarz