Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 maja 2026 r. na mocy sygnatury VI ACa 3022/23 może wyznaczyć nowy kierunek dla przyszłości opłat reprograficznych w Polsce. Sąd apelacyjny podtrzymał decyzję Sądu Okręgowego w Warszawie, nakładając na firmę Sony obowiązek zapłaty ponad 576 tys. zł zaległych opłat na rzecz Stowarzyszenia SAWP. W samym centrum sporu znajduje się pytanie, czy smartfony mogą być objęte opłatą reprograficzną mimo braku ich wyraźnego wymienienia w rozporządzeniu.
Polskie prawo autorskie, w artykule 20 ust. 1, wymienia magnetofony, magnetowidy i inne podobne urządzenia jako podlegające opłacie. Choć nie ma wśród nich smartfonów, sąd zastosował wykładnię funkcjonalną, uznając, że pozostawienie opłat wyłącznie przy starych urządzeniach jak magnetowidy byłoby nieadekwatne do współczesnej rzeczywistości technologicznej. Jednocześnie nasuwa się pytanie o równowagę pomiędzy wykładnią prawną, a rolą władzy ustawodawczej w tworzeniu szczegółowych przepisów.
Wersja prawa, którą sądy w Warszawie przedstawiły, stawia pod znakiem zapytania przejrzystość legislacyjną wymaganą przez Konstytucję RP. Artykuł 7 stwierdza, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a artykuł 92 wymaga, aby akty wykonawcze opierały się na szczegółowych upoważnieniach i były zgodne z celami ustawowymi. Retrospektywna interpretacja, której efektem jest nakaz zapłaty bez wcześniejszego uzgodnienia wysokości i kategorii urządzeń, uderza w pewność prawa i przewidywalność regulacji.
Kwestia ta nasuwa również pytania o zgodność z art. 84 Konstytucji, który wymaga stosownych ustaw do nakładania obciążeń publicznych. Niedawna nowelizacja rozporządzenia z 2003 roku, przygotowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wzbudziła kontrowersje, poszerzając definicję urządzeń objętych opłatą, mimo że opiera się na wątpliwej logice prawnej. Ta zmiana, koncentrująca się na technicznym „utrwalaniu” danych, ryzykuje rozminięciem się z wymaganiami prawa autorskiego i orzecznictwa TSUE. W szczególności TSUE w wyroku z 16 kwietnia 2026 r. wskazał, że kopiowanie offline w serwisach streamingowych nie wchodzi w zakres wyjątku prywatnego kopiowania.
Ostatnie kroki sądów mogą skutkować falą powództw ze strony organizacji praw autorskich oraz zwiększeniem presji na producentów elektroniki, ale jednocześnie rodzą pytania o konstytucyjność takiego podejścia i potencjalnie długofalowe konsekwencje dla systemu prawa autorskiego w Polsce.
Dodaj komentarz