Majowe protesty akademickie pod hasłem „3 proc. dla nauki, 100 proc. dla Polski” uwydatniły problemy naukowców w Polsce, w tym tzw. „punktozę” – praktykę publikowania słabych artykułów tylko dla zdobycia punktów w ocenie szkół wyższych. Planowana nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce ma na celu zmianę tego systemu.
Projekt ustawy z 8 czerwca 2026 roku, aktualnie w fazie opiniowania, ma nie tylko ograniczyć „punktozę”, ale także zmienić rolę uczelni. Proponuje się dodanie do ustawy artykułu, który wskazuje, że podstawowym zadaniem uczelni stanie się nie tylko prowadzenie badań, ale również popularyzowanie nauki i przeciwdziałanie dezinformacji naukowej. Uczelnie mają budować zaufanie do nauki i edukować o zagrożeniach płynących z nierzetelnych informacji.
W Polsce, podobnie jak w innych krajach, istnieje ponadpartyjna zgoda co do faktu istnienia fake newsów i manipulacji informacyjnych. Różnice pojawiają się jednak w kwestii identyfikacji takich treści. Dotychczasowe działania państwowe, jak np. odrzucenie przez prezydenta ustawy o usługach cyfrowych, wskazują na nieśmiałość w przeciwdziałaniu dezinformacji.
Podjęte działania obejmują m.in. reakcje na masowe akcje dezinformacyjne w cyberprzestrzeni oraz kampanie edukacyjne uświadamiające społeczeństwo o zagrożeniach. Instytucje takie jak NASK prowadzą działania profilaktyczne, a nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym chce mieć podobny efekt w kontekście akademickim.
Projekt ustawy wymienia „przeciwdziałanie dezinformacji naukowej” obok popularyzacji nauki, co ma uwrażliwić studentów i naukowców na prowadzenie badań zgodnych ze standardami naukowymi. Zjawisko nierzetelnych badań jest obecne od lat, a potrzeba jego eliminacji została podkreślona w licznych badaniach naukowych i książkach popularyzatorskich.
Choć ustawa nie precyzuje definicji „dezinformacji naukowej”, to uczelnie otrzymają autonomię w identyfikowaniu takich przypadków. Decyzje te będą się opierać na obecnym stanie wiedzy naukowej. Nowelizacja ma charakter symboliczny, lecz może wpłynąć na świadomość akademicką.
W obliczu tych zmian, kluczowym pytaniem pozostaje, czy nacisk na przeciwdziałanie dezinformacji nie odwróci uwagi od ważniejszych kwestii dotyczących ewaluacji uczelni. Poprawa systemu oceny naukowców oraz instytucji badawczych jest kluczowa dla wzrostu jakości badań naukowych w Polsce.
Dodaj komentarz